BIGENDA BITE IYO IZUBA URIBUZE ?

Tekereza ubyutse ugasanga Izuba ritakiriho. Isi ntiyahita ihinduka umubumbe w’ibarafu ako kanya, ariko mu minota mike gusa twatangira kubona impinduka zikomeye. None se byagenda bite? Izuba riri hagati y’Isi n’andi mubumbe, kandi ni isoko nyamukuru y’ingufu zituma ubuzima ku Isi bushoboka. Icya mbere: iyo Izuba ribuze ako kanya, ntabwo twahita tubimenya. Umucyo w’Izuba ufata hafi […]

Tekereza ubyutse ugasanga Izuba ritakiriho. Isi ntiyahita ihinduka umubumbe w’ibarafu ako kanya, ariko mu minota mike gusa twatangira kubona impinduka zikomeye. None se byagenda bite?

Izuba riri hagati y’Isi n’andi mubumbe, kandi ni isoko nyamukuru y’ingufu zituma ubuzima ku Isi bushoboka.

Icya mbere: iyo Izuba ribuze ako kanya, ntabwo twahita tubimenya. Umucyo w’Izuba ufata hafi iminota 8 n’amasegonda 20 kugira ngo ugere ku Isi. Bivuze ko twakomeza kubona Izuba mu kirere muri iyo minota, nubwo ryaba ritakiriho.

Nyuma y’iyo minota, umwijima waba utangiye. Ndetse n’Ukwezi twabona nijoro ntikwaba kugikeye, kuko ubwabwo ntibubyara urumuri—kugaragara kwarwo guterwa n’umucyo w’Izuba.

Ikindi gitangaje ni uko ikibazo kitaba umwijima gusa. Ibimera bikenera urumuri rw’Izuba kugira ngo bikore photosynthesis, ari yo nzira bitangamo ibiryo n’ingufu. Iyo Izuba ribuze, ubwo buryo bwahagarara, bigakurikirwa n’ingaruka zikomeye ku binyabuzima bishingiye ku bimera.

Ndetse n’ubushyuhe bw’Isi bwatangira kugabanuka. Ubushakashatsi bwa Caltech bwerekana ko mu gihe kirekire Isi yakomeza gukonja cyane, nubwo ubushyuhe bwo mu nda y’Isi bwakomeza gutanga ingufu runaka.

Kandi hari ikindi kintu gikomeye: rukuruzi rw’Izuba ni rwo rutuma Isi ikomeza kuzenguruka Izuba. Iyo Izuba ryaba ribuze burundu, nyuma y’igihe kingana n’icy’umucyo n’impinduka za rukuruzi kugera ku Isi, Isi ntiyakomeza gukurikira orbit yayo isanzwe.

Izuba si urumuri tubona gusa. Ni isoko y’ingufu, ubushyuhe n’imiterere y’ubuzima ku Isi, kandi rukuruzi rwarwo rugira uruhare rukomeye mu mikorere y’imibumbe yacu.

Ariko hari inkuru nziza: Izuba ntiriri hafi kubura. NASA ivuga ko rifite hafi imyaka miliyari 4.5, kandi rizakomeza kuba inyenyeri nkuru mu myaka miliyari nyinshi iri imbere.